สภาพฐานะและที่ตั้งวัด        

          วัดทุ่งเซียด  ตั้งอยู่เลขที่ 41 บ้านทุ่งเซียด ถนน พุนพิน - พระแสง หมู่ 1 ตำบล ท่าโรงช้าง อำเภอพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ที่ดินตั้งวัดมีเนื้อที่ 30 ไร่ ส.ค.1 เลขที่ 169 ตั้งวัดเมื่อ พ.ศ.2410  ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 24 มีนาคม พ.ศ.2512 เขตวิสุงคามสีมากว้าง 29 เมตร ยาว 39 เมตร 

        อาณาเขต              ทิศเหนือ          จดคลองเซียด

                                ทิศใต้              จดทางสาธารณะ

                                ทิศตะวันออก     จดพรุน้ำ

                                ทิศตะวันตก       จดทางสาธารณะ

ประวัติความเป็นมา

          เดิมเคยเจริญรุ่งเรืองมาก่อน แต่เมื่อพม่าตีกรุงศรีอยุธยาแตกแล้วก็เก็บเอาของมีค่าไปพร้อมทั้งเผาวัด ทำให้ไม่มีหลักฐานอะไรเหลืออยู่ คงเหลือแต่ซากอิฐปรักหักพัง เช่น เสาหงส์ เป็นต้น วัดทุ่งเซียด ก่อตั้งมาตั้งแต่ก่อน พ.ศ.2410 เคยมีโบสถ์ไม้กลางน้ำที่สร้างขึ้นตั้งแต่สมัยศรีวิชัยเมื่อ 500 ปีก่อน ได้ผุพังไปตาลกาลเวลา มีหลักฐานหลงเหลืออยู่เพียงแค่เสาไม้ของโบสถ์โบราณที่โผล่ขึ้นมาเหนือน้ำเพียงต้นเดียว พระครูสารโสตถิคุณ รองเจ้าคณะอำเภอพุนพิน เจ้าอาวาสวัดทุ่งเซียด จึงได้นำขึ้นมาไว้บนบก และเริ่มมีความคิดที่จะสร้างโบสถ์กลางน้ำทดแทนโบสถ์หลังเดิม เพื่อให้ลูกหลานได้รับทราบถึงประวัติความเป็นมาของการสร้างโบสถ์ และเพื่อเป็นการสืบสานพระพุทธศาสนา โดยโบสถ์หลังใหม่เริ่มก่อสร้างตั้งแต่ปี พ.ศ.2547 มาจนถึงปัจจุบันก็ยังไม่แล้วเสร็จ ด้วยต้องใช้ปัจจุยจำนวนมากในการก่อสร้าง ซึ่งได้มาจากแรงศรัทธาของพุทธศาสนิกชน

             สำหรับรูปแบบการก่อสร้างจะออกมาตามความเชื่อทางพระพุทธศาสนา โดยสร้างเป็นเรือลำใหญ่บรรทุกโบสถ์หลังสีขาว ส่วนหัวเรือจะหันไปทางทอศตะวันออกและส่วนท้ายเรือจะสร้างพระบรมธาตุไชยาจำลองไว้ เนื่องจากเป็นสัญลักษณ์ทางพระพุทธศาสนาในยุคอาณาจักรศรีวิชัย ทางเข้าโบสถ์จะมี 2 ทาง โดยมีรูปปั้น พญาช้างดำ ซึ่งเป็นช้างคู่บารมีของพ่อท่านเซียด(อดีตเจ้าอาวาส) เป็นช้างขนาดใหญ่ ตามตำนานกล่าวว่ามีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางฝ่าเท้า กว้าง 1 เมตร ถือว่าเป็นช้างสาร และมีรูปปั้นพญานาคบริเวณทางเข้าโบสถ์ทั้ง 2 ทาง และทั้งสี่มุมของโบสถ์จะมีมหาเทพประดิษฐานอยู่ทั้ง 4 มุม ทั้งยังได้นำเสาเดิมของโบสถ์เก่าขึ้นมาไว้เพื่อสักการะบูชาและช่อฟ้าไม้โบราณ อายุ 500 ปี ที่ยังหลงเหลืออยู่ นำมาเก็บรักษาเอาไว้ให้อนุชนรุ่นหลังได้ศึกษา

ทรัพย์สิน

•           อุโบสถ กว้าง 8.50 เมตร ยาว 15.50 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2510 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก
•           ศาลาการเปรียญ กว้าง 24 เมตร ยาว 32เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2538 เป็นอาคารทรงไทยชั้นเดียว
•           กุฏิสงฆ์  จำนวน 13 หลัง เป็นอาคารไม้ 10 หลัง ครึ่งตึกครึ่งไม้  2 หลัง และตึก 1 หลัง 
•           ศาลาอเนกประสงค์ กว้าง 14 เมตร ยาว 29 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2515
•           ศาลาบำเพ็ญกถศล  จำนวน 1 หลัง 

          นอกจากนี้ยังมี ฌาปณสถาน หอระฆัง โรงครัว เรือนเก็บพัสดุ และเรือนรับรอง 

ปูชนียวัตถุ 

          1.พระประธานประจำอุุโบสถ ปางสมาธิ ขนาดหน้าตัก กว้าง 85 นิ้ว สูง 109 นิ้ว

          2.พระประธานประจำศาลาการเปรียญ ปางมารวิชัย ขนาดหน้าตักกว้าง 51 นิ้ว สูง 81 นิ้ว สร้างเมื่อ พ.ศ.2543 

ลำดับเจ้าอาวาสจากอดีต - ปัจจุบัน

 เจ้าอาวาสเท่าที่ทราบนาม มีดังนี้

1.  พระเซียด      พ.ศ. 2410 - 2425 
2.  พระรวย       พ.ศ. 2427 - 2436
3.  พระพัฒน์     พ.ศ.2437 -2438 
4.  พระสน        พ.ศ.2439 - 2441
5.  พระแดง       พ.ศ. 2442 - 2473
6.  พระเกษม     พ.ศ.2474 - 2483
7.  พระแดง      พ.ศ.2484 - 2493
8.  พระบุญ       พ.ศ.2497 - 2503
9.  พระดำ        พ.ศ.2504 - 2512
10.  พระครูสมุห์ติ้ง  สจฺจวาโร     พ.ศ.2513 2525 
11.  พระครูสังฆรักษ์  ประสงค์    พ.ศ.2526 - 2531
12. พระครูสารโสตถิคุณ            พ.ศ.2532 - ปัจจุบัน              

ข้อมูล : ประวัติวัดทั่วราชอาณาจักร เล่ม 23, สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดสุราษฎร์ธานี

ภาพ : หัสยา  พันธุ์มณี        

วีดีโอ : หัสยา  พันธุ์มณี

สภาพฐานะและที่ตั้งวัด        

          วัดพัฒนาราม เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งอยู่เลขที่ 87/1 ตำบลตลาด อำเภอเมืองสุราษฎร์ธานี จังหวัดสุราษฎร์ธานี สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ตั้งวัดเมื่อ พ.ศ.2439 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อ พ.ศ.2444 เขตวิสุงคามสีมา กว้าง 28.57 เมตร ยาว 35.30 เมตร ได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นพระอารามหลวง เมื่อปี พ.ศ.2551 ที่ดินที่ตั้งวัด มีเนื้อที่ 27 ไร่ 3 งาน  93 ตารางวา โฉนดที่ดินเลขที่ 96 มีที่ธรณีสงฆ์จำนวน 3 แปลง แปลงที่ 1  เนื้อที่ 1 ไร่ 1 งาน 95 ตารางวา   แปลงที่ 2  เนื้อที่ 2 ไร่   67 ตารางวา  โฉนดที่ดินเลขที่ 122   แปลงที่ 3  เนื้อที่ 29 ไร่ 1 งาน 95 ตารางวา ลักษณะพื้นที่ตั้งวัดอยู่ในตลาด ซึ่งชาวบ้านทั่วไปมักเรียกว่า ตลาดบ้านดอน ลักษณะภูมิประเทศที่ตั้งวัดเป็นพื้นที่ราบ บริเวณวัดร่มรื่นไปด้วยต้นไม้ใหญ่ โดยเฉพาะต้นตะเคียนทอง อายุหลายสิบปี

          อาณาเขต        ทิศเหนือ          จดถนนพัฒนาราม

                                ทิศใต้              จดถนนหน้าเมือง

                                ทิศตะวันออก     จดถนนสาธารณะ

                                ทิศตะวันตก       จดคูเมืองเดิม

ประวัติความเป็นมา

          วัดพัฒนารามเริ่มสร้างเมื่อ พ.ศ.2439 โดยหลวงพ่อพัฒน์ นารโท เป็นผู้ชักชวนชาวบ้านหักร้างถางพง ที่บริเวณวัดเดิมซึ่งเป็นป่าทึบ เป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่านานาชนิด อาทิ เสือ หมี ค่าง และงูพิษ จนไม่มีใครกล้าเข้าไปอยู่อาศัย แต่ท่านก็สามารถก่อสร้างกุฏิที่พักสงฆ์ โรงอุโบสถ ศาลาการเปรียญ หอฉัน ในเนื้อที่ 29 ไร่ 3 งาน 10 ตารางวา สำเร็จขึ้นได้ และได้ผูกพัทธสีมาในปี พ.ศ.2444 วัดนี้ตั้งอยู่ในตำบลตตลาด อำเภอเมืองฯ จังหวัดสุราษฎร์ธานี ชาวบ้านเรียกชื่อวัดนี้ 2 ชื่อ คือ "วัดใหม่" เนื่องจากเป็นวัดที่สร้างขึ้นหลังวัดอื่น ๆ ในย่านตลาดเมืองสุราษฎร์ธานี และคำว่า "วัดใหม่" หลวงพ่อพัฒน์ได้จารึกหลังพระกสิณ ซึ่งท่านได้สร้างขึ้นราว พ.ศ.2467 ปัจจุบันเป็นของหายากยิ่ง และอีกชื่อหนึ่งเรียกว่า "วัดพัฒนาราม" ตั้งขึ้นหลังจากหลวงพ่อพัฒน์ท่านได้มรณภาพแล้ว เพื่อเป็นอนุสรณ์แก่ท่านที่เป็นผู้สร้างวัดนี้ขึ้นมา วัดพัฒนาราม ปรากฏหลักฐานตามศิลาจารึก ซึ่งหลวงพ่อพัฒน์ได้จัดทำไว้ดังต่อไปนี้

                 "พระพุทธศักราชล่วงแล้ว 2439 พรรษา ปีวอก อัฏฐศก เดือน 6 ท่านเจ้าอธิการพัฒน์ นารทะ ได้ชักชวนท่านผู้มีจิตศรัทธาคิดก่อสร้างอารามนี้เมื่อปีจก

สัมฤทธิศก เดือน 6 ได้ยกอุโบสถจนสำเร็จ ครั้งถึงปีฉลู ตรีศก เดือน 6 แรม 14 ค่ำ พระพุทธศาสนาล่วงแล้วได้ 2444 ได้ผูกพัทธสีมาสำเร็จบริบูรณ์

แม่ศิลาพร้อมด้วยแม่แก้ว ลูกสะใภ้พระยาวาจาวี(ชำ) ชาวเมืองชุมพรได้ถวายช้างพลายค่อม 1 เชือก เป็นพาหนะสำหรับพระอารามนี้ รวมกันสร้างอุโบสถนี้

คิดเป็นเงินตรา 10,000 เศษ ขอกุศลที่เกิดจากผลก่อสร้างนี้ จงเป็นผลสำเร็จแก่ข้าพเจ้าทั้งหลายผู้ละโลกนี้ไปแล้ว ทั้งประชุมชนพร้อมทั้งฝ่ายสมณะและคฤหัสถ์

ผู้จะได้ปฏิสังขรณ์และก่อสร้างขึ้นใหม่ต่อไป ณ ภายหลัง ขอเป็นอุปนิสัยปัจจัยแด่พระนิพพานในอนาคตการเบื้องหน้าโน้นเทอญ"

          ในอดีตนั้น วัดพัฒนาราม นอกจากจะเป็นศูนย์รวมความเชื่อความศรัทธาของชาวสุราษฎร์ธานี และเป็นโรงพยาบาลแผนโบราณแห่งแรก ทางราชการยังกำหนดให้วัดพัฒนารามเป็นสถานีถือน้ำพิพัฒน์สัตยาตั้งแต่วัดเริ่มสร้างเสร็จ มาจนถึงสมัยการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ.2475 จึงได้ยกเลิกไป 

          วัดพัฒนาราม นับแต่เริ่มก่อสร้างเมื่อปี พ.ศ.2439 จนถึงปี พ.ศ.2564 รวมเป็นเวลา 125 ปี วัดได้มีการเปลี่ยนแปลงและพัฒนาตามลำดับ วัดได้รับรางวัลวัดพัฒนาตัวอย่างที่มีผลงานดีเด่นประจำปี 2548 ซึ่งในอดีตวัดพัฒนารามเคยได้รับรางวัลวัดพัฒนาตัวอย่าง เมื่อปี พ.ศ.2507 ถ้านับเนื่องเวลาก็กว่า 41 ปี ที่ได้มารับรางวัลอีกครั้ง การพัฒนาวัดมิได้เน้นแต่วัตถุหรือการก่อสร้างเพียงอย่างเดียว แต่ได้มีการพัฒนาด้านการศึกษาของสงฆ์และขยายไปสู่การจัดการศึกษาเพื่อชุมชนด้วย ไม่ว่าจะเป็นการส่งเสริมและพัฒนาแพทย์แผนไทยหรือการร่วมจัดตั้งธนาคารหมู่บ้านชุมชนหน้าด่าน นอกจากนี้ ทางวัดพัฒนารามยังได้ขยายโอกาสทางการศึกษาแก่พระภิกษุสามเณร และบุคคลทั่วไป ด้วยการจัดตั้งโครงการขยายห้องเรียนมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยวิทยาเขตนครศรีธรรมราช ซึ่งปัจจุบันได้เปิดทำการสอนในระดับปริญญาตรี 3 สาขา คือ สาขาศาสนาและสาขาการจัดการเชิงพุทธ และสาขารัฐศาสตร์ บริหารรัฐกิจ และหลักสูตรประกาศนียบัตรการบริหารกิจการคณะสงฆ์(ปบ.ส.)

ทรัพย์สิน

•           พระอุโบสถ กว้าง 13 เมตร ยาว 17 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2444 เป็นอาคารทรงไทย ก่ออิฐถือปูนแบบชั้นเดียว บูรณะเมื่อปี พ.ศ.2546
•           ศาลาการเปรียญ กว้าง 25 เมตร ยาว 43เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2522 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก ทรงไทยมีมุขยื่น 2 ด้าน
•           กุฏิสงฆ์  จำนวน 41 หลัง สร้างด้วยไม้ จำนวน 19 หลัง สร้างด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก ครึ่งตึกครึ่งไม้ จำนวน 5 หลัง
•           กุฏิเจ้าอาวาส สร้างเมื่อ พ.ศ.2527 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก 
•           ศาลาบำเพ็ญกุศลศพ จำนวน 3 หลัง สร้างด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก 
•           หอระฆัง กว้างด้านละ 3.50 เมตร ทรงสีเหลืองสูง ยาว 4.50 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2453 เป็นอาคารก่ออิฐถือปูน บูรณะเมื่อ ปี พ.ศ.2556
•           กุฏิหลวงพ่อพัฒน์ กว้าง 13.90 เมตร ยาว 19.20 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2439 เป็นอาคารไม้ทรงไทย 2 ชั้น
•           โรงครัว จำนวน 1 หลัง กว้าง 15.90 เมตร ยาว 30.30 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2440 เป็นอาคารครึ่งปูนครึ่งไม้ บูรณะเมื่อปี พ.ศ.2517 และปี พ.ศ.2542
•           หอไตรกลางน้ำ กว้างด้านละ 6 เมตร บูรณะเมื่อ พ.ศ.2543 เป็นอาคารไม้ทรงไทยชั้นเดียว
•           ห้องสมุด กว้าง 16 เมตร ยาว 25 เมตร บูรณะเมื่อ พ.ศ.2508 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็กทรงไทย 2 ชั้น

เสนาสนะที่สร้างใหม่ตั้งแต่ปี พ.ศ.2542 เป็นต้นมา

•           กุฏิพัฒนานุสรณ์ 1 สร้างเมื่อ พ.ศ.2543 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก 2 ชั้น
•           กุฏิพัฒนานุสรณ์ 2 สร้างเมื่อ พ.ศ.2543 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก 2 ชั้น
•           หอพักอุบาสิกา แบบอาคารทรงไทยปั้นหยา สร้างเมื่อ พ.ศ.2543 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก 2 ชั้น
•           พัฒนานุสรณ์ 3 สร้างเมื่อ พ.ศ.2546 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็กชั้นเดียว
•           กุฏิพัฒนานุสรณ์ 4 สร้างเมื่อ พ.ศ.2546 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็กชั้นเดียว
•           กุฏิพัฒนานุสรณ์ 5 สร้างเมื่อ พ.ศ.2547 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็กชั้นเดียว
•           พัฒนานุสรณ์ 6 (อาคารผู้มีพระคุณ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ) สร้างเมื่อ พ.ศ.2547 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก 4 ชั้น
•           พัฒนานุสรณ์ 7 (อาคารบุญธรรมสภา) สร้างเมื่อ พ.ศ.2549 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก 2 ชั้น
•           พัฒนานุสรณ์ 8 สร้างเมื่อ พ.ศ.2554 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็กชั้นเดียว

ปูชนียวัตถุ 

          1.พระประธานในพระอุโบสถ พระพุทธรูปทรงเครื่องปางมารวิชัย ศิลปะสมัยอยุธยา ขนาดหน้าตัก กว้าง 34 นิ้ว สูง 47 นิ้ว

          2.พระพุทธรูปทรงเครื่องประทับยืน ปางอุ้มบาตร ศิลปะสมัยสุโขทัย ขนาดส่วนสูง 62 นิ้ว ประดิษฐานในพระอุโบสถ

          3.พระพุทธรูปประทับยืนปางห้ามสมุทร ศิลปะสมัยรัตนโกสินทร์ ขนาดส่วนสูง 42 นิ้ว ประดิษฐานในพระอุโบสถ

          4.พระประธานในศาลาการเปรียญ ขนาดหน้าตักกว้าง 62 นิ้ว สูง 82 นิ้ว

          5.หลวงพ่อขาว พระพุทธรูปปางมารวิชัย ขนาดหน้าตักกว้าง 1 เมตร สูง 1.60 เมตร ประดิษฐานในศาลาหน้าโรงครัว

          6.รูปหล่อทองเหลืองขนาดเท่าองค์จริง หลวงพ่อพัฒน์ นารโท ประดิษฐานในมณฑปหลวงพ่อพัฒน์

           7.รูปหล่อทองเหลืองขนาดเท่าองค์จริง พระศรีปริยัตโยดม ( จันทร์ เขมจารี ป.ธ.9 ) อดีตเจ้าอาวาส ประดิษฐานในมณฑปหลวงพ่อพัฒน์

          8.พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรขนาดส่วนสูง 2.40 เมตร วัดรอบฐาน 3.20 เมตร ประดิษฐานหน้าอาคารบุญธรรมสภาพัฒนานุสรณ์ 7

การเผยแผ่พระพุทธศาสนา

         วัดพัฒนาราม จัดให้มีการแสดงธรรมประจำทุกวันธัมมัสวนะ และประกอบพิธีเวียนเทียนในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา จัดให้มีการปฏิบัติธรรม การบรรยายธรรมเป็นกิจกรรมพิเศษเนื่องในวันสำคัญทางศาสนา และในวันสำคัญที่ราชการกำหนดให้เป็นวันหยุด อำนวยความสะดวกให้แก่สถานศึกษาต่าง ๆ นำนักเรียนเข้าค่ายอบรมพุทธบุตร ทางราชการกำหนดให้วัดพัฒนารามเป็นศูนย์อบรมคุณธรรม จริยธรรม แก่ผู้ประกอบวิชาชีพทางการศึกษาในจังหวัดสุราษฎร์ธานี ตามหลักสูตรอบรมเชิงปฏิบัติการเพื่อเสริมสร้างคุณธรรม จริยธรรมและจรรยาบรรณของผู้ประกอบวิชาชีพทางการศึกษา จัดให้มีการแสดงธรรมในงานศพเป็นประจำทุกเดือน ตามโครงการวัดเข้มแข็ง ปัจจุบันวัดพัฒนาราม ได้รับแต่งตั้งจากมหาเถรสมาคมให้เป็นสำนักปฏิบัติธรรมประจำจังหวัดสุราษฎร์ธานี แห่งที่ 9 

การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์

          วัดพัฒนาราม จัดให้มีการเรียนการสอนพระปริยัติธรรม แผนกธรรมและแผนกบาลี ดำเนินการเปิดโครงการขยายห้องเรียนมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตนครศรีธรรมราช มาที่วัดพัฒนาราม จังหวัดสุราษฎร์ธานี สนับสนุนให้บุคลากรทางการศึกษาในสถาบันการศึกษาในสถาบันศึกษาเขตอำเภอเมืองสุราษฎร์ธานี เรียนและสอบธรรมศึกษา ตามโครงการคุรุธรรมทายาท โดยทางวัดสนับสนุนวัสดุอุปกรณ์การเรียนการสอนอย่างเต็มที่ สนับสนุนให้พระภิกษุภายในวัดเข้าไปสอนหนังสือในสถาบันการศึกษาทุกระดับ ในจังหวัดสุราษฎร์ธานีตามโครงการพระสอนศีลธรรมในโรงเรียนของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย มอบทุนการศึกษาในสถาบันกสรศึกษาต่าง ๆ ในจังหวัดสุราษฎร์ธานีเป็นประจำทุกปี

การบริหารและการปกครอง

          ปัจจุบันวัดพัฒนารามมีพระศรีปริยัตยาภรณ์ (กลีบ วรปญฺโญ ป.ธ.9) ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสปกครองพระภิกษุ สามเณร โดยยึดหลักพระธรรมวินัยและกฎระเบียบของมหาเภรสมาคมทุกประการ นอกจากนั้นทางวัดได้จัดการบริหารวัดในรูปแบบของคณะกรรมการบริหารวัดในรูปแบบของคณะกรรมการบริหารวัด โดยคณะกรรมการประกอบด้วยผู้ช่วยเจ้าอาวาส และพระภิกษุทางคุณวุฒิภายในวัด การบริหารได้มอบหมายให้ผู้ช่วยเจ้าอาวาสแผนกต่าง ๆเป็นผู้ดูแลรับผิดชอบ

ลำดับเจ้าอาวาสจากอดีต - ปัจจุบัน

               รูปที่ 1 พระอุปัชฌาย์พัฒน์       นารโท                       พ.ศ.2439     ถึง  พ.ศ.2485

               รูปที่ 2 พระอธิการเจียม           สิริสุวณฺโณ                  พ.ศ.2485     ถึง  พ.ศ.2490

               รูปที่ 3 พระภิญโญ                 ฐิตวณฺโณ รักษาการ        พ.ศ.2490     ถึง  พ.ศ.2492

               รูปที่ 4 พระศรีปริยัตโยดม        ( จันทร์ เขมจารี ป.ธ.9 )   พ.ศ.2492     ถึง  พ.ศ.2541

               รูปที่ 5 พระศรีปริยัตยาภรณ์     ( กลีบ วรปญฺโย ป.ธ.9 )   พ.ศ.2542     ถึง  ปัจจุบัน

ข้อมูล : ประวัติพระอารามหลวง 

ภาพ :  หัสยา  พันธุ์มณี, จารุวัฒน์ กิตติธิรางกูร           

วีดีโอ : หัสยา  พันธุ์มณี

สภาพฐานะและที่ตั้งวัด        

          วัดธรรมบูชา  เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งอยู่เลขที่ 143/1 ถนนชนเกษม ตำบลตลาด อำเภอเมืองสุราษฎร์ธานี จังหวัดสุราษฎร์ธานี สังกัดคณะสงฆ์ธรรมยุต ตั้งวัดเมื่อ พ.ศ.2447 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อวันที่ 23 เดือนมิถุนายน พ.ศ.242525 เขตวิสุงคามสีมา กว้าง 26 เมตร ยาว 46 เมตร ได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นพระอารามหลวง เมื่อปี พ.ศ.2491 ที่ดินที่ตั้งวัด มีเนื้อที่ 19 ไร่ 1 งาน 4.5 ตารางวา โฉนดที่ดินเลขที่ 1778 และ 688

          อาณาเขต        ทิศเหนือ          จดถนนไตรอนุสนธิ์

                                ทิศใต้              จดถนนเกษม

                                ทิศตะวันออก     จดถนนตลาดใหม่

                                ทิศตะวันตก       จดถนนธรรมบูชา

ประวัติความเป็นมา

          วัดธรรมบูชา ตั้งเมื่อ พ.ศ.2447  แต่เดิมประมาณ 50 ปี ก่อนสร้างวัด สถานที่แห่งนี้เป็นป่าดอน เป็นที่ฝังศพ เผาศพ ค้างศพ ของนักโทษที่ถูกประหาร เป็นที่รกชัฏเงียบสงัดวังเวง ปราศจากผู้คน ต่อมาทิดปลื้ม(สมัยนั้นยังไม่มีนามสกุล) ซึ่งเป็นชาวบ้านในละแวกนั้น ได้สร้างศาลาหลังคามุงจากไว้ 2 หลัง สำหรับเป็นศาลาสวดพระอภิธรรม ต่อมามีพระภิกษุรูปหนึ่งไม่ปรากฏนามมาอาศัยอยู่ในบริเวณนั้น ชาวบ้านนิมนต์ให้อยู่ประจำและสร้างขึ้นเป็นวัดใช้ชื่อว่า "วัดดอนเลียบ" พร้อมกับสร้างกุฏิหลังเล็ก ๆ ให้ท่านอาศัย ท่านได้อยู่ฉลองศรัทธาพุทธบริษัทระยะหนึ่งก็ลาสิกขา ต่อมา พระปลอดซึ่งเป็นพระธุดงค์ได้เข้ามาอยู่อาศัยจนกระทั่งมรณภาพ หลังจากนั้นวัดก็รกร้างว่างพระสงฆ์อยู่ระยะหนึ่ง

          ลุถึงปี พ.ศ.2448 มีพระภิกษุรูปหนึ่งชื่อ พระกรับ ญาณวีโร เป็นชาวจังหวัดพัทลุง อุปสมบทที่วัดมัชฌิมาวาส จังหวัดสงขลา และไปอยู่ที่วัดมเหยงคณ์ จ.นครศรีธรรมราช พร้อมกับพระติดตามอีก 2 รูป ได้เดินธุดงค์ผ่านมาเห็นสภาพของป่าช้าดอนเลียบหรือวัดดอนเลียบแล้วก็รู้สึกพอใจ ท่านทั้ง 3 เป็นพระนักวิปัสสนาธุระจวบวันเข้าพรรษา ท่านทั้ง 3 ก็อยู่จำพรรษา ณ วัดดอนเลียบแห่งนี้ ชาวบ้านประมาณ 40 - 50 คน ช่วยกันแผ้วถางปรับปรุงบริเวณนั้นให้เป็นวัด เมื่อปรับปรุงพัฒนาพอเป็นหลักเป็นฐานพอสมควรแล้วจึงได้ขอตั้งวัด และขอเปลี่ยนชื่อวัดต่อเสนาบดีมหาดไทย ซึ่งสมัยนั้นกรมพระยาดำรงราชานุภาพยังเป็นกรมหลวงดำรงตำแหน่งนี้ ขณะนั้นกำลังเสด็จตรวจราชการทางมณฑลภาคใต้ จึงได้เปลี่ยนชื่อวัดดอนเลียบให้ใหม่เป็นวัดธรรมยุติการาม พระกรับ(จวงวางกรับ ปาสิต)ได้ทำการบูรณปฏิสังขรณ์วัดนี้อยู่ 4 ปี ร่วมกับเจ้าจอมพิณศรี สุพรรณศรี(พิณ ณ นคร) ในรัชกาลที่ 5 นางศรีสุพรรณดิส(งิ้ว ณ นคร) นางชำนาญ พินิจคงคา(สิน แซ่หลี) คุณนายเกตุ นาฮก นางตรึก สุวรรณกูล นายแดงนุ้ย และทายกทายิกาอีกหลายท่าน

          ในปี พ.ศ.2452 พระมหาวันเปรียญธรรม 8 ประโยค ได้เดินธุดงค์มาพักอาศัย พระกรับจึงได้มอบภาระทั้งหมดให้พระมหาวัน และท่านก็เดินทางกลับเมืองนครศรีธรรมราช และเดินทางเข้ากรุงเทพฯ และได้อยู่จำพรรษาที่วัดบวรนิเวศวิหาร จนกระทั่งลาสิกขา เมื่อลาสิกขาแล้วได้ไปรับราชการในสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส วัดบวรนิเวศวิหาร เมื่อสมเด็จพระมหาสมณเจ้าฯ ได้ทรงรับรายงานและทรงเห็นชื่อวัดว่า "ธรรมยุติการาม" ก็ไม่ทรงพอพระทัย โดยดำริว่า ชื่อวัดนี้เป็นการเฉพาะหมู่เฉพาะคณะเท่านั้น ไม่เหมาะแก่สาธารณะ จึงมีลายพระหัตถ์ถึงพระยาดำรงฯ ให้เปลี่ยนชื่อวัดเสียใหม่เป็น "วัดธรรมบูชา" และได้ใช้ชื่อวัดว่า "ธรรมบูชา" ตั้งแต่นั้นจนถึงปัจจุบัน ในปี พ.ศ.2490 ท่านพระครูโยคาธิการวินิตก็มรณภาพ

          ในปี พ.ศ.2490 พระธรรมวิโรจน์เถร(พลับ) ในสมัยนั้นยังดำรงสมณศักดิ์เป็นพระครูศาสนภารพินิจ ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาส และได้ปรับปรุงพัฒนาวัดตามลำดับ จนได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าให้ยกฐานะวัดนี้เป็นพระอารามหลวง เมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม พ.ศ.2491 ท่านดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสพระอารามหลวงรูปแรกและดำรงตำแหน่งเจ้าคณะฝ่ายธรรมยุตรูปแรกด้วย จนกระทั่งถึง พ.ศ.2498 ท่านก็มรณภาพ

          ต่อมา พ.ศ.2499 พระธรรมธัชมุนี(แสง ชูตินุธโร ป.ธ.5) ในสมัยนั้นยังดำรงสมณศักดิ์เป็นพระโชติธรรมวราภรณ์ ได้ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสจนถึงปัจจุบัน พร้อมกันนั้นก็ได้ดำรงตำแหน่งเจ้าคณะจังหวัดสุราษฎร์ธานี(ธรรมยุต) ตั้งแต่ปี พ.ศ.2499 ถึง 2537 ท่านได้ปรับปรุงพัฒนาวัดให้เจริญขึ้นตามลำดับ

ทรัพย์สิน

•           พระอุโบสถ กว้าง 18 เมตร ยาว 34 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2413 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็กทรงไทย
•           ศาลาการเปรียญ กว้าง 40 เมตร ยาว 28เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2496 เป็นอาคารครึ่งตึกครึ่งไม้ ทรงไทยประยุกต์
•           กุฏิสงฆ์  จำนวน 26 หลัง สร้างด้วยไม้ จำนวน 6 หลัง สร้างด้วยคอนกรีตเสริมเหล็กจำนวน 7 หลัง ครึ่งตึกครึ่งไม้จำนวน 13 หลัง
•           กุฏิเจ้าอาวาส จำนวน 1 หลัง สร้างเมื่อ พ.ศ.2524 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็กชั้นเดียว
•           ศาลาบำเพ็ญกุศล จำนวน 3 หลังสร้างด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก
•           ฌาปณสถาน กว้าง 10 เมตร ยาว 16 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2507 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก
•           หอระฆัง กว้าง 6 เมตร ยาว 12 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2530 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก
•           โรงครัว จำนวน 1 หลัง กว้าง 20 เมตร ยาว 45 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2514 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก
•           โรงเรียนพระปริยัติธรรม จำนวน 1 หลัง เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก 3 ชั้น

ปูชนียวัตถุ 

          1.พระประธาน ภปร. ขนาดหน้าตัก 5 ศอก 1 คืบ 9 นิ้ว ประดิษฐานในพระอุโบสถซึ่งพระบาทสมเด็จพระชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จพระราชดำเนินทรงประกอบพิธีเททอง เมื่อวันที่ 14 สิงหาคม พ.ศ.2523 ณ วัดบรมนิเวศ

          2.รูปหล่อทองเหลืองขนาดเท่าองค์จริง พระครูโยคาธิการวินิต(หลวงพ่อทอง)

          3.รูปหล่อทองเหลืองขนาดเท่าองค์จริง พระธรรมวิโรจน์เถร(พ่อท่านพลับ)

การเผยแผ่พระพุทธศาสนา

          1. ทางวัดได้จัดให้มีการแสดงธรรม ในวันธรรมสวนะ และวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา ตลอดถึงประกอบกิจกรรมเวียนเทียนในวันสำคัญด้วย

           2. จัดให้การแสดงธรรมและอบรมกรรมฐานช่วงเวลา 18.00 - 19.30 น. ตลอดทั้งปี

          3. ให้พระสงฆ์ออกไปบรรยายธรรมในสถานศึกษาและหน่วยงานราชการตามโอกาส

          4. จัดให้มีการบวชธรรมจาริณี ในช่วงเดือนเมษายนเป็นประจำทุกปี เริ่มตั้งแต่ปี 2525 ถึงปัจจุบัน

      การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์

          1. จัดให้มีการเรียนการสอนพระปริยัติธรรมแผนกธรรมและแผนกธรรมศึกษา

           2. จัดให้มีการเรียนการสอนพระปริยัติธรรมแผนกบาลี จนมีผู้สอบได้ถึงเปรียญธรรม 9 ประโยค ในสำนัก

          3. จัดให้มีการเรียนการสอนพระปริยัติธรรมแผนกสามัญศึกษา

          4. ดำเนินการเปิดห้องเรียนทั้งภาคปกติและภาคสนาม ของมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตศรีธรรมาโศกราช สาขาสุราษฎร์ธานี

          5. ให้ทุนการศึกษาแก่สถานศึกษาต่าง ๆ ในจังหวัดสุราษฎร์ธานี

การบริหารและการปกครอง

          1. การบริหารได้มอบหมายให้ผู้ช่วยเจ้าอาวาสเป็นผู้ดูแลรับผิดชอบในแผนกงานต่างๆ

          2.การปกครอง ได้ดำเนินนโยบายแบบพ่อปกครองลูก โดยยึดหลักธรรม - วินัย เป็นมาตรฐานพร้อมกับวางกฎกติกาบางส่วนเพิ่มเติมด้วย

ลำดับเจ้าอาวาสจากอดีต - ปัจจุบัน

               รูปที่ 1 พระกรับ  ญาณวีโร                         พ.ศ.2448  ถึง  พ.ศ.2452

               รูปที่ 2 พระมหาวัน  ป.ธ.8                          พ.ศ.2452  ถึง  พ.ศ.2454

               รูปที่ 3 พระครูโยคาธิการวินิต (ทอง)               พ.ศ.2454  ถึง  พ.ศ.2490

               รูปที่ 4 พระธรรมวิโรจน์เถระ (พลับ)                พ.ศ.2490  ถึง  พ.ศ.2498

               รูปที่ 5 พระธรรมธัชมุนี (แสง  ชุตินุธโร)            พ.ศ.2499  ถึง  ปัจจุบัน

ข้อมูล : ประวัติพระอารามหลวง 

ภาพ :  หัสยา  พันธุ์มณี, จารุวัฒน์ กิตติธิรางกูร           

วีดีโอ : หัสยา  พันธุ์มณี

สภาพฐานะและที่ตั้งวัด        

          วัดพระบรมธาตุไชยา เป็นพระอารามหลวงชั้นเอก ชนิดราชวรวิหาร ตั้งอยู่เลขที่ 50 ตำบลเวียง อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ตั้งวัดเมื่อ พ.ศ. 1525 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อ พ.ศ. 1530

          อาณาเขต          ทิศเหนือ          จดถนนหลวง

                                ทิศใต้              จดคลองไชยา

                                ทิศตะวันออก     จดถนน

                                ทิศตะวันตก       จดคลองไชยา

ประวัติความเป็นมา

          จากโบราณวัตถุโบราณสถานที่ยังปรากฏอยู่ ทราบได้ว่า วัดนี้มีมาแล้วหลายยุคหลายสมัย เกิดขึ้นแล้วร้างไป แล้วกลับฟื้นฟูมาใหม่ สามารถแยกเป็นสมัยๆ ได้ดังนี้

          สมัยทราวดี          ดูจากพระพุทธรูปศิลาขนาดใหญ่เท่าคน ระหว่าง พ.ศ. 2000 - 1200

          สมัยศรีวิชัย          ดูจากองค์พระเจดีย์พระบรมธาตุแบบสมัยศรีวิชัย หรือแบบอินโดชวานิสในทางโบราณคดี ระหว่าง พ.ศ. 1200 - 1600

          สมัยสุโขทัย          ดูจากใบพัทธเสมาคู่แฝดปรากฏอยู่รอบๆ เขตพระอุโบสถเดิมของวัด

          สมัยกรุงศีอยุธยา    ดูจากพระพุทธรูปศิลาทรายแดง ซึ่งมีอยู่มากมาย ขนาดโตกว่าธรรมดา

          สมัยธนบุรี            ดูจากศิลาจารึกในวัดอื่นที่ใกล้ๆ กัน แสดงถึงการทะนุบำรุงรักษาพระพุทธศาสนาในถิ่นนี้ทั่วๆ ไป

          สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ เข้าใจว่าถูกพวกพม่าข้าศึกทำลายไปในรัชกาลที่ 1 ต่อมาในรัชกาลที่ 5 ได้ทำการฟื้นฟูและบูรณะขึ้นใหม่ และบูรณะตกแต่งของเดิมให้คงสภาพ   ที่ดีขึ้น และสร้างถาวรวัตถุขึ้นมาใหม่แทนที่ชำรุดทรุดโทรมจนไม่สามารถบูรณะขึ้นใหม่ได้ โดยพระชยาภิวัฒน์สุภัทรสังฆปาโมกข์ เจ้าคณะเมืองไชยา ระหว่าง พ.ศ.2435 - 2444 การบูรณะได้สืบเนื่องมาเรื่อยๆ จวบจนกระทั่งปัจจุบันนี้ และได้รับพระบรมราชานุญาต ให้ยกขึ้นเป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งแต่วันที่ 28 พฤษภาคม พ.ศ. 2500

ทรัพย์สิน

          วัดพระธาตุตั้งอยู่บนเนื้อที่ทั้งสิ้น 42 ไร่ 1 งาน

          ที่ธรณีสงฆ์มีทั้งหมด 3 แปลง แปลงที่ 1 - 2 ตั้งอยู่ที่ตำบลเวียง อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี มีเนื้อที่ทั้งหมด 3 ไร่ 3 งาน 10 ตารางวา และแปลงที่ 3 อยู่ที่ตำบล    โมถ่าย อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี มีเนื้อที่ 2 ไร่ 2 งาน

          ปูชนียวัตถุ และถาวรวัตถุที่สำคัญของวัดมีดังนี้

          พระอุโบสถ สร้างเสร็จ พ.ศ. 2501 รูปทรงไทย เป็นคอนกรีตเสริมเหล็ก สร้างตรงแนวบริเวณพระอุโบสถเดิมแต่ขยายส่วนให้ยาวกว่าเดิม เสมาคู่ที่เรียงรายรอบ        พระอุโบสถเป็นของสมัยสุโขทัย ภายในพระอุโบสถหลังนี้หันหน้าไปทางทิศตะวันตกต่างจากพระอุโบสถอื่นที่หันหน้าไปทางทิศตะวันออก เพราะว่าเมื่อกราบพระประธานแล้ว  จะได้กราบพระบรมสารีริกธาตุที่บรรจุในพระบรมธาตุไชยาด้านหลังไปด้วยพร้อมๆ กัน

          พระวิหารกลาง ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของพระบรมธาตุ สร้างยื่นล้ำเข้าไปในเขตพระวิหารคด ได้รับการบูรณะครั้งใหญ่ในสมัยพระชยาภิวัฒน์ พ.ศ. 2444  ภายหลังชำรุดได้สร้างขึ้นใหม่ในที่เดิม เมื่อ พ.ศ. 2502 รูปทรงไทย คอนกรีตเสริมเหล็ก คงไว้แต่พระพุทธรูปและฝาผนังหลังพระพุทธรูปเท่านั้น

          พระเจดีย์พระบรมธาตุไชยา เป็นพุทธเจดีย์สมัยศรีวิชัย สร้างตามลัทธิมหายาน ประมาณ พ.ศ. 1300 เป็นพระเจดีย์ที่ก่อสร้างด้วยอิฐ ลงรักปิดทองทั้งองค์ ตั้งอยู่ระหว่างพระอุโบสถกับพระวิหารหลวง ล้อมรอบด้วยวิหารคดทั้ง 4 ด้าน ฐานเป็นสี่เหลี่ยมจตุรมุข ส่วนยอดแบ่งเป็น 3 ชั้น ลดหลั่นกันขึ้นไปยอดเจดีย์เป็นองค์ระฆังลักษณะรูป 8 เหลี่ยม ตั้งอยู่บนรูปดอกบัวขนาดใหญ่ ลงรักปิดทองลวดลายสวยงามยิ่ง นับว่าเป็นบูชนียวัตถุอันสำคัญยิ่งของวัดนี้และเป็นที่เคารพนับถือของคนทั่วไป

          นอกจากนี้ ก็มีศาลาการเปรียญ กุฏิสงฆ์ต่างๆ เป็นต้น

การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์

          วัดพระบรมธาตุไชยามีโรงเรียนพระปริยัติธรรม 1 แห่ง

ข้อมูล : ประวัติพระอารามหลวง

ภาพ :  นายธีระวัฒน์ สุขเมือง    

วีดีโอ : หัสยา  พันธุ์มณี

สภาพฐานะและที่ตั้งวัด        

          วัดไตรธรรมาราม เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งอยู่เลขที่ 246/1 ตำบลตลาด อำเภอเมืองสุราษฎร์ธานี จังหวัดสุราษฎร์ธานี สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ตั้งวัดเมื่อ พ.ศ.2445 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อ พ.ศ.2505 เขตวิสุงคามสีมา กว้าง 20 เมตร ยาว 40 เมตร ได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นพระอารามหลวง เมื่อปี พ.ศ.2521 ที่ดินที่ตั้งวัด มีเนื้อที่ 11 ไร่ 2 งาน

          อาณาเขต        ทิศเหนือ          จดถนนปรีดาราษฎร์และที่ดินเอกชน

                                ทิศใต้              จดที่ดินเอกชน

                                ทิศตะวันออก     จดถนนตลาดใหม่

                                ทิศตะวันตก       จดถนนหน้าเมือง

ประวัติความเป็นมา

          วัดไตรธรรมาราม ตั้งเมื่อ พ.ศ.2445 เป็นวัดเก่าแก่ เดิมชื่อวัดสามแม่หม้าย ผู้สร้างคือ นางเหลือ ถาวรสุข นางเภา และนางฉิม ต่อมาพระปลัดสุทธิ์ เจ้าอาวาสวัดไตรธรรมารามได้เปลี่ยนชื่อเป็น วัดตรีศรัทธาวาส ในปี พ.ศ.2484 ได้เปลี่ยนชื่อเป็น วัดไตรธรรมาราม ได้รับการสถาปนาเป็นพระอารามหลวง เมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม พ.ศ.2521

ทรัพย์สิน

•           พระอุโบสถ กว้าง 12 เมตร ยาว 34 เมตร เป็นอาคารก่ออิฐถือปูน
•           ศาลาการเปรียญ กว้าง 16 เมตร ยาว 20เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2516 เป็นอาคารครึ่งตึกครึ่งไม้
•           กุฏิสงฆ์  จำนวน 12 หลัง สร้างด้วยไม้ 1 หลัง สร้างด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก 7 หลัง ครึ่งตึกครึ่งไม้ 4 หลัง
•           กุฏิเจ้าอาวาส จำนวน 1 หลัง สร้างเมื่อ พ.ศ.2539 เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก 2 ชั้น
•           ศาลาอเนกประสงค์ กว้าง 15 เมตร ยาว 8 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2497
•           หอระฆัง กว้าง 4 เมตร ยาว 8 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2514
•           โรงครัว จำนวน 1 หลัง กว้าง 8 เมตร ยาว 12 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2527
•           ห้องสมุด กว้าง 16 เมตร ยาว 18 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ.2523
•           กุฏิอัฏบายีสังฆราชานุสรณ์ กว้าง 9.20 เมตร ยาว 15.20 เมตร จำนวน 1 หลัง
•           โรงเรียนพระปริยัติธรรม จำนวน 1 หลัง เป็นอาคารครึ่งตึกครึ่งไม้ สร้างเมื่อ พ.ศ.2484
•           บรรณศาลาวิภาวดีรังสิตานุสรณ์ เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก สร้างเมื่อ พ.ศ.2521

ปูชนียวัตถุ 

          1.พระพุทธรูปปางมารวิชัย ขนาดหน้าตัก กว้าง 33 นิ้ว สูง 43 นิ้ว

          2.พระพุทธรูปศิลาแลงปางมารวิชัย ขนาดหน้าตักกว้าง 38 นิ้ว สูง 45 นิ้ว ประดิษฐานในศาลาอเนกประสงค์

          3.พระพุทธรูปปางตรัสรู้ ปูนปั้น ขนาดหน้าตักกว้าง 3 วา 2 ศอก สูง 4 วา 1 ศอก 8 นิ้ว ภายในองค์บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ ประดิษฐานหน้าพระอุโบสถ นามว่า พระโพธิพุทธคยานุสรณ์

การเผยแผ่พระพุทธศาสนา

          จัดตั้งสำนักงานยุวพุทธิสมาคมเพื่อเผยแผ่พระพุทธศาสนา แสดงพระธรรมเทศนาในวันธรรมสวนะและวันสำคัญทางศาสนพิธี เช่น วันเข้าพรรษา วันอาสาฬหบูชา วันวิสาขบูชา วันมาฆบูชา

การศึกษาและการสาธารณสงเคราะห์

          วัดไตรธรรมาราม เป็นที่ตั้งของโรงเรียนพระปริยัติธรรมประจำอำเภอ มีการเรียนการสอนทั้งแผนกธรรมและแผนกบาลี จนถึงแผนกสามัญ จัดทุนการศึกษาแก่นักเรียนที่ยากจน ให้สถานที่พักแก่นักเรียนต่างอำเภอและต่างจังหวัด ที่ประสงค์จะมาศึกษาต่อแต่ขาดแคลนที่อยู่อาศัย

การบริหารและการปกครอง

          ปัจจุบันวัดไตรธรรมาราม มีพระธรรมวิมลโมลี เจ้าคณะภาค 16 เจ้าอาวาสวัดไตรธรรมาราม พระอารามหลวง ปกครองพระภิกษุ สามเณร โดยยึดหลักพระธรรมวินัยและกฎระเบียบของมหาเถรสมาคม

ลำดับเจ้าอาวาสจากอดีต - ปัจจุบัน

               รูปที่ 1 พระปลัดเอี่ยม

               รูปที่ 2 พระปลัดสุทธิ์

               รูปที่ 3 พระปลัดเอี่ยม

               รูปที่ 4 พระปลัดพีรกิตติ  ยสธมุโม

               รูปที่ 5 พระเทพรัตนกวี (เกตุ  ธมฺมวโร)             พ.ศ.2489 - 2526

               รูปที่ 6 พระเทพสิทธินายก                            พ.ศ.2526 - 2552
               
               รูป 7 พระธรรมวิมลโมลี
 

ข้อมูล : ประวัติพระอารามหลวง

ภาพ :  หัสยา  พันธุ์มณี, จารุวัฒน์ กิตติธิรางกูร

วีดีโอ :  หัสยา  พันธุ์มณี